|
سازمانهای غیر دولتی و نقش آنها در در زمینه كاهش
تقاضای مواد مخدر
اعتیاد و سوءمصرف موادمخدر
بعنوان معضلی اجتماعی، شالوده اجتماعات بشری را متزلزل نموده و امنیت،
آرامش و ارزشهای انسانی جوامع را شدیداً تحت تاثیر قرار داده است. این
در حالی است كه ضرورت ریشهكنی و مواجهه با این معضل پیچیده اجتناب
ناپذیر بوده و همواره دولتها، مجامع بینالمللی و افراد انسانی خواهان
زدودن این معضل بودهاند. با این حال در شرایطی كه سازمانهای ذیربط
دولتی و انتظامی نهایت سعی خود را بیشتر با رویكرد مقابلهای و كاهش
عرضه در راستای رویارویی و مقابله با معضل اعتیاد بكار میبرند تا
رویكرد پیشگیری و كاهش تقاضل، اما معالاسف به توفیق چندانی در این راه
نایل نمیشوند. در واقع رهیافت مبارزهای و كاهش عرضه بعنوان آسانترین
راه مواجهه با معضل اعتیاد و سوءمصرف موادمخدر پیشروی بوده است. هم
اكنون وضعیت اسفناك اپیدمی اعتیاد بصورت یك پدیده فرا كنترل، جامعه ما
را به شدت تهدید میكند و جهت رویارویی با این مشكل و تعدیل صدمات و
تبعات ناشی از آن ضروری است به ابزارها و راهكارهای بدیع متوسل شد.
از بدیعترین و مهمترین این راهكارها، فعالیت و مشاركت سازمانهای
غیردولتی در عرصه اجتماعی میباشد. در دیدگاههای مربوط به مشاركت،
ساماندهی گروههای مشاركتی كه بطور فعال در تعیین سرنوشت خویش و تقلیل
آلام دخالت نمایند و نقش جلب و هدایت جریان مشاركت را در سطح جامعه به
عهده گیرند، بصورت یك اصل مطرح است. مشاركت نیازمند سازماندهی جمعی در
درون جامعه و به صورت غیرمتمركز میباشد، بطوری كه مردم بتوانند در
چارچوب این سازمانها در امور اجتماعی فعال بوده، در تصمیمگیریهای
مرتبط با خود سهیم باشند. بنابراین حتی اگر تمامی افراد نسبت به ضرورت
مشاركت در امری آگاهی داشته باشند لزوماً مشاركت در جامعه شكل
نمیگیرد، بلكه مشاركت زمانی به یك فرآیند نهادینه در جامعه تبدیل
میشود كه سازمان و نظام متناسب با خود را پیدا كنند.
از جانبی تكفل و تصدی دولتها در ساماندهی امور جوامع و حل مسایل آنها
نه امری ممكن است و نه مفید. تصدیگری دولتها در باب مسایل اجتماعی
متضمن صرف هزینههای گزاف بوده و از طرفی موجب وابستگی و انفعال
شهروندان میشود؛ امری كه با معیارهای عقلایی و منطقی انطباق ندارد.
بنابراین برای اجتناب از این امر در راستای تقبل امور اجتماعی از جانب
شهروندان و پرورش خود اعتمادی، ابتكار و مسوولیتپذیری آنان، امر
مشاركت حایز اهمیت میگردد.
به لحاظ تئوریك، NGOs شفافترین بیانیه «جامعه مدنی»
بوده و از نوع سازمانهای وسط یا میانجی محسوب میشوند. بعبارت دیگر هر
NGO بین حامیانی كه باعث آن شدهاند از یك طرف و
گروههای هدفی كه مورد مساعدت قرار میگیرند از طرف دیگر، سازمان
میانجی محسوب میشوند و به همین معناست كه سازمانهای غیردولتی را
سازمانهایی دانستهاند كه اساساً در حق و یا به نمایندگی از دیگران كار
میكنند. این در حالی است كه اعضاء نیز میتوانند گروه هدف سازمان
باشند.
بدینسان سازمانهای غیردولتی برای زدودن و مواجهه با معضل سوءمصرف
موادمخدر گزینههایی مطلوب میباشند. خاصیت مشاركتی، داوطلبانه و
نوعدوستانه این تشكلها سبب میگردد كسانی باعلاقه و از روی آگاهی جذب
آنها شوند و با همكاری خود سازمان را در نیل به اهدافش یاری رسانند.
NGOs بدلیل ماهیت مردمی خود و دوری از بوروكراسی و مسایل
پیچیده اداری راحتتر با گروههای هدف خود ارتباط برقرار میسازند و
بطور بهینه رسالت خویش را انجام می دهند. NGOs مقابله با
سوءمصرف موادمخدر و اعتیاد نیز به مانند سایر NGOs جامع
این شرایط می باشند.
در كشور ما بطوركلی رشد و فراگیری NGOs، پدیدهای اخیر
میباشد. هر چند در گذشتههای دور ما شاهد وجود موسسات خیریه و حتی یك
مورد NGO به نام «انجمن مبارزه با الكل و تریاك» در سال
1322 بودهایم ولی در اینجا وسعت عمل و رشد فراگیر مطمح نظر میباشد.
شكلگیری قابل توجه NGOs را باید در سالهای بعد از دوم
خرداد 76 جستجو كرد؛ هنگامی كه رئیسجمهور منتخب با طرح شعار «جامعه
مدنی» خواهان تاسیس تشكلهای غیردولتی بعنوان عناصر جامعه مدنی شده،
شكلگیری و فعالیت چنین سازمانهایی را تشویق كردند. تسهیل شرایط و
اعلام آمادگی ریاست دولت در حمایت از این تشكلها سبب شد NGOs
چندی در سطح كشور به ثبت رسیده مشغول فعالیت شوند. زمینههای فعالیت
نیز مسایلی چون بهداشت و تنظیم خانواده، محیط زیست، جوانان، امور
خیریه، كودكان، زنان، علوم و تكنولوژی و معضل اعتیاد میباشد.
افزون بر بسترسازی شكلگیری NGOs مقابله با سوءمصرف
موادمخدر و اعتیاد در بعد از دوم خرداد، عامل مكمل دیگری نیز نباید در
این بین فراموش شود. این عامل به نحوه نگاه حاكمیت و جامعه به فرد
معتاد اشارت دارد. تا مدتها پس از پیروزی انقلاب اسلامی شخص معتاد به
عنوان یك مجرم نگریسته میشد و در جایگاه متهم، تشریفات قضایی در خصوص
وی اعمال میگردید. اما با تغییر نگرش و چرخش رویكرد، معتاد نه بعنوان
مجرم بلكه به عنوان بیمار و مددجو تلقی گردید. پر واضح است كه در
رویكرد نخستین كه نگاه متهمانه به معتاد داشت، سازمانهای غیردولتی
نمیتوانستند بطور گسترده به فعالیت دست یازند و این امر به تحدید عمل
و اقدام آنها منتهی میگردید. مصداق زمانی این رویكرد را باید تا اوایل
دهه هفتاد شمسی پیگیری كرد. اما با جابجایی رویكردها و در واقع با
جانشینی رویكرد مددجویانه و اینكه معتاد بیمار است نه مجرم، عرصهای
برای فعالیت گسترده NGOs مقابله با سوءمصرف موادمخدر و
اعتیاد گشوده شد. از این مقطع زمانی به بعد كه از اواسط دهه هفتاد بدین
سو باید آنرا ملازم با واقعه دوم خرداد دنبال نمود، شاهد تحولی شگرف در
فعالیت NGOs مقابله با سوءمصرف موادمخدر و اعتیاد
میباشیم. جای دارد به این مجموعه شرایط ملی، شرایط بینالمللی را نیز
اضافه كنیم.
مشخص است كه ایران تنها كشور آسیبپذیر از معضل اعتیاد نیست. ایران
بعنوان یكی از گذرگاهها و پلهای حمل موادمخدر از افغانستان؛ بزرگترین
تولیدكننده تریاك جهان به اروپا و سایر مناطق جهان مورد نظر است و
سوداگران مرگ با ترانزیت موادمخدر مبادرت به اشاعه این معضل در اقصی
نقاط جهان میكنند. هدف بودن جای جای دنیا برای توزیع موادمخدر و
ابتلای اقشار گوناگون جامعه به سوءمصرف این مواد، معضل پیش روی جوامع
میباشد. بعبارتی مساله سوءمصرف موادمخدر و اعتیاد، مسالهای جهانشمول
و فراگیر است و جوامع انسانی با این معضل دست و پنجه نرم میكنند.
عامیت معضل اعتیاد سبب گردیده خانواده جهانی و در راس آن نماینده ملل
جهان؛ سازمان مللمتحد دست اندركار تدوین راهكارها و استراتژیها برای
مقابله با این معضل گردد.
سازمان مللمتحد در سالهای بعد از جنگ بینالملل دوم به منظور زدودن
آثار جنگ، رفع محرومیتها، خنثی كردن مینها، بازسازی خرابیها و سایر
اقدامات عمرانی و انسانی دست تشكلهای مردمی را فشرد. قابل ذكر است كه
لفظ NGOs ابداعی این سازمان بینالمللی میباشد. ماده 71
منشور مللمتحد، شورای اقتصادی و اجتماعی “ECOSOC” را
موظف میكند برای اقدامات مقتضی درباره موارد مطروحه بالا با
سازمانهای غیردولتی به مشورت و مشاركت بپردازد. در این میان نه تنها
شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، بلكه سایر آژانسهای این
سازمان نیز برای تحقق اهداف سازمانی خود با NGOs همكاری
و تعامل نزدیك دارند. یكی از این آژانسها (United Nations Office
on Drugs and Crime) UNODC است كه در سطح بینالمللی
دستاندركار رویارویی با سوءمصرف موادمخدر و معضل اعتیاد میباشد. وجود
این آژانس در كادر سازمان مللمتحد بعنوان یك حامی برای NGOs
مقابله با سوءمصرف موادمخدر و اعتیاد در سراسر جهان مطرح است و این
سازمانها اقدامات خود را با آژانس یاد شده هماهنگ نموده، همكاری نزدیك
دارند. بعبارتی وجود حمایتهای سازمان مللمتحد و UNODC،
بعنوان مشوقی برای شكلگیری NGOs مقابله با سوءمصرف
موادمخدر و اعتیاد مورد نظر میباشند.
با عنایت به موارد ذكر شده بالا در كشور ایران، سازمانهای غیردولتی در
زمینه مبارزه با سوءمصرف موادمخدر و معضل اعتیاد شكل گرفتهاند. این
سازمانها كه در سراسر كشور و در سطح استانها، شهرستانها و مناطق دیگر
پراكندهاند در راستای اهداف سازمانی خود به فعالیت مشغولند؛ ریشهكنی
معضل اعتیاد با اقداماتی در خصوص پیشگیری و كاهش تقاضا و ایجاد
جامعهای عاری از سوءمصرف موادمخدر.
در خصوص آمار و تعداد سازمانهای غیردولتی فعال مقابله با سوءمصرف
موادمخدر و اعتیاد مطلبی عنوان و منتر نشده است. در راستای شناسایی
تعداد این NGOs، آگاهی از تشكلهای فعال با عنایت به
زمینه فعالیت، اهداف سازمانی، اهم فعالیتهای تشكل و نحوه تماس، دفتر
تشكلهای مردمی ستاد مبارزه با موادمخدر نهاد ریاست جمهوری مبادرت به
انتشار ویژهنامهای كرده كه نكات مورد اشاره بالا را در قالب این
ویژهنامه گنجانده است. این به تمامی علاقمندان مقابله با سوءمصرف
موادمخدر، ریشهكنی معضل اعتیاد و ایجاد جامعهای سالم تقدیم
میگردد.
|
